Groundwater Technology uit Rotterdam, specialist in creatieve oplossingen voor complexe bodemproblemen, saneert in opdracht van Gemeente Haarlem de bodem onder de Bakenessergracht, in de oude binnenstad van Haarlem. De bodem onder en direct naast de gracht bevat een grote hoeveelheid chloorkoolwaterstoffen (tri), vermoedelijk afkomstig van de nabij gelegen voormalige drukkerij Koninklijke Joh. Enschedé. De gemeente kiest voor Groundwater Technology vanwege de combinatie van techniek en aanpak. “Doorslaggevend was de sondeertechniek, waarbij met een sondeerstang – een soort grote injectienaald – organische en chemische vloeistoffen in de grond worden geïnjecteerd. De vloeistoffen stimuleren de bacteriën en die breken de verontreiniging de komende jaren langzaam af”, legt projectleider Marc van Someren van de gemeente uit. “Van alle methoden die door de aanbieders zijn aangedragen, geeft sonderen de minste risico’s op schade aan de funderingen en casco’s van de merendeels 17een 18eeeuwse woningen. Ook de geluidsoverlast is het minst van alle technieken.” Het gedetailleerde plan van aanpak, waarin onder meer de bewonerscommunicatie is geregeld, werd door zowel bewoners als de gemeente eveneens goed ontvangen. Het Rotterdamse van origine in-situ saneringsbedrijf haalde de opdracht naar zich toe via een Best Value Procurement-aanbesteding, een methode waarbij de opdrachtgever enerzijds duidelijke eisen stelt. Anderzijds binnen deze randvoorwaarden maximale ruimte laat aan de oplossingen van marktpartijen.De sanering startte in 2017 en voorjaar 2018 is de injectiefase met succes afgerond. De afbraak van de verontreiniging duurt nog zo’n drie tot vijf jaar. De tijdens de uitvoering opgetreden schade is volgens de gemeente verwaarloosbaar. Bij de uitvoering is gemonitord op zetting en heeft Groundwater Technology de uitvoering doorlopend bijgesteld. Hierdoor is zetting beperkt gebleven met minimale schade.

Op een steenworp afstand van de Bakenessergracht stond ooit de drukkerij Koninklijke Joh. Enschedé. Hier werd jarenlang het ontvettingsmiddel tri gebruikt om drukpersen mee te reinigen. Vermoedelijk is de chloorkoolwaterstof door een lekkage van het riool onder de bodem van de gracht terecht gekomen. Daar, op een diepte van ongeveer 13 meter, bevindt zich een bron van tri die blijft naleveren. “De verontreiniging heeft de vorm van een Zeppelin, een sigaarvormige pluim van 500 meter lang, 50 meter diep en 100 meter breed”, legt projectleider Marc van Someren gemeente Haarlem uit. “Die pluim zal groter worden als er niks gebeurt. Omdat de verontreiniging op een grote diepte ligt, is er geen gevaar voor de volksgezondheid. De gemeente is desondanks wettelijk verplicht om minimaal de bron van de verontreiniging op te ruimen.”

Gemeente Haarlem selecteerde Groundwater Technology via Best Value Procurement. Bij deze aanbestedingsvorm stelt de opdrachtgever een aantal eisen op hoofdlijnen. Binnen deze randvoorwaarden zijn aannemers vrij om de beste oplossing te bedenken. De sondeertechniek van Grondwater Technology was voor de gemeente doorslaggevend voor voorlopige gunning. “Met deze techniek is het risico op schade als gevolg van zakkingen het kleinst; het duwen geeft minder geluid en trillingen dan technieken van andere aanbieders”, motiveert projectleider Marc van Someren van de gemeente. Ook de bewonerscommissie stemde voor de aanpak van Groundwater Technology. “We hebben hier te maken met het oudste gedeelte van Haarlem, panden van meer dan 300 jaar oud met verschillende typen funderingen. Omdat het inventariseren van de risico’s voor elke fundering geen haalbare kaart was, hebben we gekozen voor de techniek die minste kans op schade geeft”, licht technisch adviseur van de bewoners Peter den Nijs toe. De gemeente gaf de bewoners bewust inspraak. “De risico’s op schade zijn er vooral voor bewoners dus is het logisch dat we hen betrekken”, licht Van Someren toe. De kwaliteit van het veiligheidsplan en het omgevingsplan, dat aangeeft hoe de overlast voor omwonenden wordt beperkt en hoe er wordt gecommuniceerd, gaf de gemeente voldoende vertrouwen om de opdracht definitief te verlenen. Van Someren: “Onze voorwaarde was: geen draagvlak onder bewoners, is geen opdracht.”

Gemeente Haarlem paste Best Value Procurement voor de tweede maal toe. Volgens adviseur van Groundwater Technology Edwin Zeeman geeft deze aanbestedingsvorm de opdrachtgever meer zekerheid ten aanzien van de planning en het gewenste eindresultaat. Daarnaast kan de aannemer beter en efficiënter werken hetgeen financiële voordelen oplevert voor zowel de opdrachtgever als de aannemer. “Aanbieders moeten bij Best Value Procurement hun expertise aantonen middels documenten en interviews, waarbij ze hun beweringen onderbouwen met aantoonbare informatie en documentatie. Daar staat tegenover dat de aanbieder veel meer vrijheid krijgt om de beste oplossing te realiseren”, legt Zeeman uit. “Bij traditionele aanbestedingen zegt de opdrachtgever bijvoorbeeld: we willen een weg en die moet aan deze eisen voldoen. Bij Best Value Procurement zegt de opdrachtgever: wij willen van A naar B, hoe precies dat laten we over aan de marktpartijen want zij hebben de meeste expertise in huis.” Robert Heling beaamt dat: “Die methodiek past goed bij ons bedrijf. Voor klanten in industrie werken we al heel lang zo en het is heel mooi dat we nu ook voor overheden een solution provider kunnen zijn.”

Groundwater Technology voert de sanering uit door in het brongebied onder en naast de gracht te injecteren. Robert Heling: “Met een speciaal hiervoor aangepaste sondeermachine, normaal gebruikt om dichtheid van bodemlagen te meten,injecteren we onder hoge druk biologisch substraat, chemische vloeistoffen en fijngemalen ijzerpoeder. In sterk verontreinigde delen passen we chemische omzetting toe, in minder vieze gebieden biologische omzetting. We injecteren om de 1,5 meter, vanaf het land en vanaf een ponton op de gracht. In totaal gaat het om 600 injecties. Ook plaatsen we ook nog eens 75 injectiefilters.” De injectie is in 2017 gestart en in april 2018 afgerond. “De omzetting van de verontreiniging duurt dan nog zo’n 3 tot 5 jaar. We zien dat de omzetting duidelijk toeneemt. De concentratie van de verontreiniging is al 50% gedaald.” 

Voor gemeente en bewoners is de injectiefase van de sanering positief afgerond. Marc van Someren: “Technisch is alles prima verlopen en lijken we de doelstelling te halen. Bewoners worden de komende jaren nog geïnformeerd over de voortgang van de sanering. De schade is bovendien nagenoeg verwaarloosbaar.” Heling: “Op basis van onze ervaring hebben we steeds gezegd: hoe klein de kans op schade ook is en hoezeer we de risico’s ook beperken, we kunnen schades niet uitsluiten. Door dat vooraf zo duidelijk te maken hoeven we ons niet achter excuses te verschuilen. Die transparantie en eerlijkheid wordt gewaardeerd door bewoners.”