33.000 gevallen van graafschade in 2017
Graafwerkzaamheden? Het blijft opletten!

Er wordt heel wat afgegraven in Nederland. En daarbij gaat helaas wel eens wat mis. Kunnen het Kadaster, het werken met grondzuigmachines en de verzekeringsmaatschappijen uitkomst bieden?

Om te beginnen, eerst wat cijfers. In Nederland ligt ruim 1,7 miljoen kilometer aan kabels en leidingen onder de grond. Het gaat om leidingen voor water, gas en olie. En om kabels voor onder meer elektriciteit en dataverkeer. In 2017 ontstond er bij 5,7 % van alle graafwerkzaamheden schade aan kabels en leidingen. Dat zijn ruim 33.000 gevallen. Dit betekent een directe schadepost van zo’n € 25 miljoen per jaar voor het bedrijfsleven. Bovendien kan die schade gevaarlijk zijn voor de medewerkers en omgeving, zoals een gaslek. Of overlast veroorzaken voor de maatschappij, zoals uitval van elektriciteit, water, gas of telefoon.

KLIC-WIN
U begrijpt, graafschade moet waar mogelijk voorkomen worden. Door regels te stellen, door grond weg te zuigen in plaats van af te graven en door uitwisseling van accurate informatie over kabels en leidingen in de ondergrond. Sinds begin dit jaar is dit laatste figuurlijk flink op de schop gegaan dankzij het programma KLIC-WIN van het Kadaster. Het programma is een initiatief van de graafsector om uitwisseling van kabel- en leidinginformatie te moderniseren en verbeteren en is vastgelegd in WIBON. Daarnaast wordt de mogelijkheid geboden systemen en processen aan te laten sluiten op de Europese richtlijn INSPIRE. Op deze manier bereiden de graafsector en Kadaster zich voor op de toekomst met als doel het voorkomen van graafschades.

Hele verbetering
KLIC-WIN is relevant voor de gehele graafketen, denk daarbij aan netbeheerders (meer dan 1100), grondroerders, Kadaster, de serviceproviders voor de netbeheerders, software ontwikkelaars voor de grondroerders. Hoe draagt dit programma bij aan het verminderen van graafschades? Deze vraag legden wij voor aan Henk Geurts, programmamanager KLIC-WIN. “Alle vereiste informatie is makkelijk en snel beschikbaar. Het is completer, duidelijker en nauwkeuriger. De leveringen zijn na 1 juli aanstaande van hoge kwaliteit, kabels en leidingen worden geleverd in vector formaat met alle extra informatie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan type, materiaalsoort en diameter. Het vectorformaat maakt het eenvoudiger om te gebruiken in bijvoorbeeld CAD-systemen. Ook de registraties van de belangen van netbeheerders en de daarbij behorende contactpersonen zijn dan weer helemaal up-to-date. De grondroerder ontvangt straks wat hij echt nodig heeft, alle ter aanvulling bedoelde documenten kan hij desgewenst ophalen via een ‘link’ bij de betreffende netbeheerder. De grondroerder wordt zo geholpen om de weg niet kwijt te raken in de grote hoeveelheid documenten, hij wordt in staat gesteld snel te focussen op de informatie die er toe doet.”

Opletten
Toch blijft het ondanks alle bovengenoemde voordelen en verbetering, opletten voor de grondroerder.  De verstrekte liggingsgegevens kunnen volgens Geurts namelijk straks door de scherpe presentatie over komen als absoluut betrouwbaar. “Dit is zo als de netbeheerder het netwerk accuraat met GPS heeft ingemeten, helaas is dit veelal niet het geval omdat in het verleden minder nauwkeurig werd ingemeten. Terugmelden en verwerken van afwijkende ligging is een belangrijk aandachtspunt voor de graafketen, na KLIC-WIN wordt het melden van afwijkende ligging makkelijker gemaakt.”

Toename schade
KLIC-WIN draagt tevens bij aan inzicht in de graafschades. Netbeheerders hebben de verplichting graafschades te registreren en volgens vastgesteld formaat in ieder geval jaarlijks maar zo mogelijk maandelijks te melden bij Kadaster. Toezichthouder Agentschap Telecom zorgt jaarlijks voor een infographic waarin de cijfers worden gepubliceerd (zie ook kader Graafschades in 2017). “Zoals het er nu uitziet is de daling van graafschades gestopt en is er weer sprake van toename. Uiteraard worden acties ingezet in het Kabel- en Leidingoverleg (KLO) om graafschade te voorkomen. Is er inderdaad sprake van een toename dan wordt gekeken naar de oorzaken om vervolgens maatregelen te treffen.”

Grondzuigen
Graafschade kan ook deels voorkomen worden door niet de grond af te graven, maar weg te zuigen met een grondzuigmachine. De Stichting Belangen Grondzuigen (SBG) zet zich in om deze relatief nieuwe maar effectieve werkwijze goed op de kaart te zetten. De focus van de SBG ligt op veilig werken, ontwikkelen van  veilige apparatuur en werkmethoden en het bevorderen van certificeringen. “Het kostenaspect is in praktijk nog veelal een reden om toch met een graafmachine aan de slag te gaan,” vertelt voorzitter Jaco van Beek. “Het vooroordeel is dat grondzuigen te duur is. In praktijk resulteert het echter in veel minder schades en dus is het over het totale project goedkoper vergeleken met traditioneel afgraven. Het betaalt zich terug.”

Verzekeraars spelen rol
Van Beek ziet ondanks het kostenaspect dat het aantal grondzuigmachines toeneemt. Het heeft dan ook veel voordelen: minder overlast voor omgeving, minder schade aan de ondergrondse infrastructuur er kan op zeer grote afstanden en moeilijk bereikbare locaties nog gegraven worden en het verwijderen van verontreinigde grond kan veiliger met grondzuigen. Verzekeraars kunnen volgens de voorzitter daarnaast ook bijdragen om grondzuigtechniek te stimuleren. “Als verzekeraars minder snel of minder vergoeding uitkeren voor graafschades, is dat een indirecte stimulering. Dat geldt ook voor niet uitkeren in bepaalde gevallen van onveilig werken of in risicogebieden.”

Proefsleuven
Volgens Claeren Risicobeheersers is het belangrijk om voldoende preventiemaatregelen te treffen om schade te voorkomen. Het onafhankelijke advieskantoor ondersteunt particulieren en bedrijven bij onder meer risicomanagement en maakt risico’s inzichtelijk en beheersbaar.  Bart ten Brake, adviseur: “Naast het aanmelden in KLIC-WIN, moeten de gebiedsinformatie en de beschikbare tekeningen goed bestudeerd worden. En voordat je echt gaat graven is het verstandig om aan de hand van deze gegevens eerst handmatig een proefsleuf te graven.”

Bewijsmateriaal voor verzekering
Wat als er onverhoopt toch een kabel wordt geraakt? “Dan is het zaak om voldoende foto’s te maken en de schade direct te melden bij een kantoor als de onze. Wij hebben een schadeformulier, de foto’s en de KLIC-melding nodig om actie te ondernemen. Indien nodig schakelen wij nog een expert in om de schade vast te stellen.” Of er ook daadwerkelijk uitgekeerd wordt bij schade, hangt af of er aan de voorwaarden voldaan is. Zo moet het werk tenminste drie dagen van te voren gemeld zijn bij het Kadaster en moet aan de hand van tekeningen en proefsleuven vooraf de juiste ligging van kabels gecontroleerd zijn.  “Als aan de voorwaarden voldaan is dan stelt de verzekeraar de schade-leidende schadeloos. Afhankelijk van de aanvullend afgesproken voorwaarden is er misschien nog sprake van een eigen risico. Er wordt in ieder geval niet uitgekeerd als blijkt dat er onzorgvuldig gewerkt is.”